Bệnh não mô cầu là bệnh nhiễm trùng cấp tính nguy hiểm, vi khuẩn gây bệnh lây truyền qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần hoặc sinh hoạt tập trung đông người và có thể diễn tiến đe dọa tính mạng chỉ trong vòng 24 giờ. Việc nhận biết sớm dấu hiệu nghi ngờ kết hợp với chủ động tiêm ngừa vắc xin là giải pháp hiệu quả để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
1. Bệnh não mô cầu là gì?
Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis (song cầu khuẩn Gram âm) gây ra. Vi khuẩn được phân thành nhiều nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W, X và Y là những nhóm chủ yếu gây bệnh não mô cầu xâm lấn trên toàn thế giới [2].
Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, đặc biệt cần lưu ý ở trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và những người có yếu tố nguy cơ. Bệnh có thể tiến triển nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ [1], [2].
Tình hình bệnh não mô cầu tại Việt Nam
Theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), trong 14 tuần đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh não mô cầu, trong đó có 4 trường hợp tử vong. Số ca mắc tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025 [3].
Đáng chú ý, ngày 19/10/2026, Sở Y tế TP.HCM thông tin về chùm 4 ca bệnh não mô cầu nhóm B liên quan đến Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước. Trong đó, 1 trường hợp đã tử vong, 3 trường hợp đang điều trị ổn định [4].
Trước tình hình bệnh não mô cầu được ghi nhận tại một số địa phương, việc nâng cao nhận thức, phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa.
Ảnh: Sốt, đau đầu dữ dội
2. Bệnh não mô cầu lây truyền qua đường nào?
Bệnh do não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, nguồn lây không chỉ là người đang mắc bệnh mà còn có thể đến từ những người khỏe mạnh mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng (chiếm từ 5-25% người trong cộng đồng) âm thầm phát tán mầm bệnh. Mặc dù vi khuẩn này không dễ lây nhiễm như các loại virus gây cảm lạnh hay cảm cúm thông thường, nguy cơ lây truyền vẫn tăng cao thông qua:
- Tiếp xúc gần: Vi khuẩn lây qua dịch tiết đường hô hấp và vùng họng, đặc biệt khi hôn hoặc tiếp xúc gần người mang vi khuẩn.
- Môi trường sinh hoạt đông đúc: Trường học, ký túc xá, doanh trại và những nơi thường xuyên tiếp xúc gần…[1], [2].
Ảnh: Triệu chứng và biến chứng bệnh não mô cầu
3. Triệu chứng và biến chứng nguy hiểm của bệnh não mô cầu
Ban đầu, bệnh do não mô cầu thường không có biểu hiện rõ ràng nên rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng thông thường. Sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 10 ngày, bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng:
Sốt, đau đầu dữ dội, cứng cổ.
Buồn nôn, nôn, sợ ánh sáng, lơ mơ hoặc lú lẫn.
Tay chân lạnh, thở nhanh, có thể xuất hiện ban xuất huyết hoặc tử ban trên da.
Trường hợp nặng có thể tiến triển thành sốc nhiễm khuẩn, suy đa cơ quan và tử vong [2], [5].
Theo CDC, ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh thích hợp, tỷ lệ tử vong vẫn khoảng 10-15%. Khoảng 10-20% người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như mất thính lực, tổn thương thần kinh hoặc mất chi [2].
Lưu ý: Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ bệnh não mô cầu, đặc biệt là sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, rối loạn ý thức hoặc ban xuất huyết, cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và điều trị kịp thời. Không chờ xuất hiện đầy đủ các triệu chứng mới đi khám.
4. Chủ động phòng ngừa bệnh não mô cầu bằng vắc xin
Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng ngừa bệnh não mô cầu do những nhóm huyết thanh nằm trong phạm vi bảo vệ của từng loại vắc xin.
Hiện nay, các loại vắc xin não mô cầu có phạm vi phòng bệnh, độ tuổi chỉ định và lịch tiêm khác nhau tùy theo từng sản phẩm.
Đối với nhóm huyết thanh B và C, VA-MENGOC-BC® là vắc xin được phát triển nhằm tạo miễn dịch chủ động phòng bệnh do các nhóm não mô cầu tương ứng. Đang được phân phối tại nhiều cơ sở y tế bởi NAVIVA GROUP, góp phần bổ sung thêm lựa chọn vắc xin phòng bệnh não mô cầu, đáp ứng nhu cầu tiêm chủng và hỗ trợ các cơ sở y tế trong công tác phòng ngừa bệnh. Việc sử dụng cần tuân thủ chỉ định, lịch tiêm và hướng dẫn sử dụng được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt [6].
Bên cạnh tiêm chủng, cần duy trì các biện pháp phòng bệnh như:
- Rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi.
- Giữ môi trường sinh hoạt, học tập sạch sẽ và thông thoáng.
- Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp của người mắc bệnh.
- Theo dõi sức khỏe và thực hiện hướng dẫn của cơ quan y tế khi có người mắc bệnh trong cộng đồng.
- Người tiếp xúc gần với ca bệnh cần được đánh giá để sử dụng kháng sinh dự phòng khi có chỉ định [1], [2], [3], [4].
Bệnh do não mô cầu có thể đe dọa tính mạng chỉ trong thời gian ngắn, nhưng có thể ngăn chặn và chữa khỏi nhờ phát hiện sớm và can thiệp y tế kịp thời. Để chủ động kiểm soát nguy cơ bùng phát dịch, sự phối hợp chặt chẽ giữa Y tế – Giáo dục – Gia đình, kết hợp cùng việc nâng cao tỷ lệ tiêm chủng vắc xin trong cộng đồng đóng vai trò quan trọng để bảo vệ sức khỏe toàn dân.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] CDC, About Meningococcal Disease, 2024
[2] CDC, Chapter 8: Meningococcal Disease – Manual for the Surveillance of Vaccine-Preventable Diseases, 2024
[3] HCDC, Bệnh do não mô cầu: Diễn tiến nhanh, hậu quả khó lường, 2026.
[5] CDC, Meningococcal Disease Symptoms and Complications, 2026
[6] Tài liệu hướng dẫn sử dụng vắc xin VA-MENGOC-BC® được phê duyệt tại Việt Nam. Cần bổ sung thông tin tài liệu và phiên bản chính thức trước khi đăng.
