1. Cúm mùa và nguyên nhân gây bệnh

Cúm mùa là một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra và là gánh nặng y tế trên phạm vi toàn cầu. Virus cúm dễ dàng lây lan qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc qua tiếp xúc với các bề mặt có bám virus. Trong đó, virus cúm A (phổ biến các chủng H1N1, H3N2) và virus cúm B là hai nhóm virus chính gây bệnh.

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu có khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó có 3 – 5 triệu ca bệnh nặng và khiến 290.000 đến 650.000 người tử vong do các biến chứng hô hấp liên quan. [5]

2. Thời điểm bùng phát cúm mùa tại Việt Nam

Cúm mùa thường bùng phát vào mùa đông – xuân (tháng 12 đến tháng 2 năm sau) khi thời tiết chuyển lạnh ở miền Bắc. Trong khi đó, tại miền Nam và Tây Nguyên, bệnh ghi nhận quanh năm và có xu hướng tăng cao vào mùa mưa (từ giữa tháng 5 đến tháng 11).

Tuy nhiên, dữ liệu giám sát gần đây cho thấy các đợt dịch có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào, kể cả giữa mùa hè nắng nóng. Nếu trước đây 70-80% số ca bệnh tập trung vào mùa đông – xuân, thì nay giai đoạn mùa hè – thu cũng đã ghi nhận tới 40-50% tổng số ca mắc cả năm.

Sự dịch chuyển này là kết quả tác động từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí, tốc độ đô thị hóa nhanh và thói quen sinh hoạt trong môi trường máy lạnh khép kín, nơi tạo ra mức nhiệt khô lạnh nhân tạo giúp virus dễ tồn tại và phát tán. Bên cạnh đó, năng lực giám sát y tế được tăng cường cùng nhận thức đi khám chữa bệnh ngày càng cao của người dân cũng giúp phát hiện kịp thời các đợt dịch lẻ tẻ quanh năm. [3]

3. Triệu chứng nhận biết bệnh cúm mùa

Các triệu chứng cúm bắt đầu xuất hiện 1-4 ngày sau khi nhiễm bệnh và thường kéo dài khoảng một tuần. Các biểu hiện lâm sàng thường khởi phát đột ngột, bao gồm:

–  Sốt cao đột ngột

–  Ho (thường là ho khan, có thể kéo dài 2 tuần hoặc lâu hơn)

–  Đau đầu và đau mỏi cơ, khớp nghiêm trọng

–  Cảm giác mệt mỏi dữ dội (suy nhược)

–  Đau họng và chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi [5]

Hầu hết người bệnh có thể hồi phục sau khoảng 1 tuần mà không cần can thiệp y tế đặc biệt. Tuy nhiên, cúm mùa có thể biến chứng nặng thành viêm phổi, nhiễm trùng huyết hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý mạn tính có sẵn. Lưu ý rằng tình trạng diễn biến bệnh của mỗi người sẽ khác nhau, trong đó một số nhóm đối tượng gồm người trên 65 tuổi; trẻ em dưới 5 tuổi; phụ nữ mang thai (đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ); người có bệnh nền như bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, suy thận, xơ gan, đái tháo đường; người suy giảm miễn dịch hoặc người có dấu hiệu bệnh diễn biến nặng cần liên hệ hoặc đến cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời. [5] [1]

Ảnh: Nhóm đối tượng nên tiêm phòng cúm

4. Các biện pháp phòng ngừa cúm mùa hiệu quả

4.1. Vệ sinh cá nhân hàng ngày giúp giảm nguy cơ lây truyền

Bên cạnh việc tiêm chủng vắc xin, WHO và US CDC khuyến cáo cộng đồng thực hiện vệ sinh cá nhân và cải thiện môi trường sống để giảm thiểu nguy cơ lây truyền virus:

– Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng nước và xà phòng, sau đó lau khô đúng cách; hoặc sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn.[6]

– Vệ sinh đường hô hấp: Che miệng và mũi bằng khăn giấy khi ho hoặc hắt hơi, sau đó vứt khăn giấy vào thùng rác ngay lập tức. Đeo khẩu trang tại nơi đông người hoặc khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp (ho, hắt hơi, chảy nước mũi) nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm ra cộng đồng.

–  Tự cách ly khi bị bệnh: Khi có triệu chứng sốt hoặc cúm, người bệnh nên ở nhà, hạn chế tiếp xúc với người khác. [6]

–  Giữ không gian trong nhà thông thoáng, làm sạch các vật dụng thường xuyên tiếp xúc (như tay nắm cửa, điện thoại) và tránh chạm tay trực tiếp lên mắt, mũi, miệng. [6]

Hình ảnh: Tiêm cúm nhắc lại hằng năm

4.2. Tiêm vắc xin cúm mùa hàng năm

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khẳng định tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng và hiệu quả để phòng ngừa bệnh cúm và các biến chứng nguy hiểm. [6][2]

Việc tiêm cúm nhắc lại hàng năm là cần thiết giúp tạo kháng thể bảo vệ từ vắc xin suy giảm theo thời gian và virus cúm biến đổi cấu trúc liên tục mỗi năm.

Vắc xin Influvac do hãng dược phẩm danh tiếng Abbott (Hà Lan) sản xuất, là vắc xin cúm kháng nguyên bề mặt được chỉ định để phòng ngừa bệnh cúm mùa do các chủng virus cúm phổ biến hiện nay, giúp cơ thể chủ động tạo kháng thể, từ đó giảm đáng kể nguy cơ diễn tiến nặng, giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong ở trẻ em, người lớn tuổi và người có bệnh nền.

Lịch tiêm khuyến cáo:

–  Trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên và người lớn: Nhắc lại 1 lần mỗi năm

–  Trẻ dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vắc xin cúm: Tiêm mũi 1, tiêm mũi 2 cách mũi đầu tối thiểu 4 tuần, sau đó duy trì tiêm nhắc hàng năm. [4]

Cúm mùa có thể bùng phát bất kỳ lúc nào, đặc biệt là các thời điểm giao mùa. Một mũi tiêm vắc xin nhắc lại mỗi năm cùng thói quen rửa tay sạch sẽ chính là biện pháp đơn giản và hiệu quả giúp bạn cùng những người thân yêu an tâm khỏe mạnh mỗi ngày.

Nguồn tham khảo:

[1] CDC, People at Increased Risk for Flu Complications, 2024.

[2] CDC, Preventing Seasonal Flu, 2024.

[3] Hội Y học Dự phòng Việt Nam, Cúm mùa: Hiểu đúng tên gọi và xây dựng chiến lược phòng bệnh linh hoạt tại Việt Nam.

[4] NAVIVA, Vắc xin phòng bệnh cúm Influvac Tetra.

[5] WHO, Influenza (seasonal): Fact sheet, 2025.

[6] WHO Viet Nam, Influenza (seasonal).

NAVIVA GROUP

“Sức khỏe cộng đồng là hạnh phúc của chúng tôi!”