NGÀY THẾ GIỚI PHÒNG, CHỐNG BỆNH DẠI 2026: CHỦ ĐỘNG BẢO VỆ BẢN THÂN VÀ CỘNG ĐỒNG

Ngày Thế giới phòng, chống bệnh Dại (28/09/2026) mang thông điệp “Stronger Together” Cùng nhau mạnh mẽ hơn. Nhấn mạnh vai trò của sự phối hợp chặt chẽ giữa cộng đồng địa phương, bác sĩ thú y, chính phủ, nhân viên y tế, nhà giáo dục và các đối tác toàn cầu, cùng chung tay trên toàn xã hội để hướng tới mục tiêu không còn ca tử vong vì bệnh Dại vào năm 2030. [1] [2]

Tại Việt Nam trong giai đoạn 2022-2025, ghi nhận trung bình 77 trường hợp tử vong do bệnh Dại mỗi năm; Khoảng 400.000 người phải điều trị dự phòng sau khi bị chó, mèo cắn, với chi phí vắc xin ước tính hơn 300 tỷ đồng mỗi năm. Tính đến ngày 20/9/2026, cả nước ghi nhận 54 trường hợp tử vong do bệnh Dại tại 21/34 tỉnh, thành phố. [3] Trước tình hình đó, chính quyền địa phương yêu cầu các sở, ngành, địa phương khẩn trương triển khai quyết liệt các biện pháp phòng, chống bệnh Dại, xử lý dứt điểm cách ổ dịch, hạn chế thấp nhất nguy cơ bệnh lây lan trên động vật và sang người. [4]

Ảnh: NAVIVA Group hưởng ứng ngày Thế giới phòng chống bệnh dại 2026

Bệnh dại vẫn là mối đe dọa tính mạng nghiêm trọng

Bệnh Dại là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, lây truyền từ động vật sang người và gây tổn thương hệ thần kinh trung ương. Virus chủ yếu truyền qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh, qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt tiếp xúc với niêm mạc và vùng da bị tổn thương. Bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin và dự phòng sau phơi nhiễm, nhưng một khi virus đã xâm nhập hệ thần kinh trung ương và xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì tỷ lệ tử vong gần như 100%. [5]

Ban đầu, bệnh có thể biểu hiện sốt, đau và cảm giác tê, châm chích, nóng rát bất thường hoặc không rõ nguyên nhân tại vị trí cắn. Khi bệnh tiến triển, người bệnh xuất hiện các triệu chứng thần kinh nghiêm trọng dưới hai thể chính:

Bệnh dại thể hung dữ: gây kích động, lú lẫn, sợ nước, sợ gió, tăng tiết nước bọt, co giật hoặc liệt dẫn đến tử vong sau vài ngày do ngừng tim, ngừng hô hấp.
Bệnh dại thể liệt: chiếm khoảng 20% số ca bệnh ở người, diễn tiến ít nghiêm trọng hơn và thường kéo dài hơn so với thể hung dữ. Các cơ bắp từ vết thương dần dần bị tê liệt. Bệnh nhân rơi vào trạng thái hôn mê chậm và cuối cùng dẫn đến tử vong. Thể bệnh này dễ bị chẩn đoán nhầm nên có thể chưa được ghi nhận đầy đủ. [5]

Phòng bệnh dại bắt đầu từ việc quản lý vật nuôi

Tiêm vắc xin cho vật nuôi là biện pháp hiệu quả về mặt chi phí để cắt đứt nguồn lây sang người [5]. Đây cũng là cốt lõi của giải pháp “One Health” kết nối sức khỏe con người, động vật và môi trường của Tổ chức Y tế Thế giới [6].

Chủ nuôi chó, mèo cần thực hiện các nguyên tắc an toàn:

Tiêm vắc xin phòng Dại đầy đủ, định kỳ cho chó, mèo.
Quản lý vật nuôi, không thả rông chó; khi đưa chó ra nơi công cộng phải có người quản lý và thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn.
Không để trẻ em trêu chọc, tiếp xúc hoặc chơi với chó, mèo không quen biết.
Khi phát hiện chó, mèo có biểu hiện bất thường như hung dữ khác thường, thay đổi hành vi, chảy nhiều nước dãi, có biểu hiện thần kinh, ốm hoặc chết không rõ nguyên nhân, không tự ý tiếp xúc, bắt giữ hoặc xử lý; cần thông báo cho chính quyền hoặc cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn. [4]

Các bước xử trí ngay khi bị chó mèo cắn hoặc cào

Ngay sau khi bị động vật nghi mắc bệnh Dại cắn hoặc cào cần sơ cứu khẩn cấp các bước sau nhằm ngăn chặn virus tiếp cận hệ thần kinh trung ương:

Rửa ngay vết thương bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước trong khoảng 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng dung dịch phù hợp. Không tự ý khâu kín hoặc băng kín vết thương nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Đến ngay cơ sở y tế hoặc điểm tiêm chủng để được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm và tư vấn tiêm vắc xin phòng Dại, huyết thanh kháng Dại khi có chỉ định.

Không chủ quan với vết cắn, vết cào nhỏ; không cho rằng “chó nhà”, “chó nuôi lâu năm” thì không có nguy cơ. Việc tiêm vắc xin và sử dụng huyết thanh phải được nhân viên y tế đánh giá, chỉ định theo từng trường hợp.

Tuyệt đối không tự điều trị, không sử dụng thuốc nam, thuốc bắc, thuốc gia truyền hoặc các phương pháp dân gian để thay thế vắc xin và các biện pháp dự phòng bệnh Dại. Trì hoãn tiêm vắc xin có thể làm mất cơ hội phòng bệnh và đe dọa tính mạng. [4]

Cùng chung tay hướng tới mục tiêu không còn người tử vong do bệnh dại trước 2030

Phòng chống bệnh Dại đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ngành Y tế, Thú y, chính quyền và sự chủ động của mỗi người dân:

Mỗi mũi tiêm cho chó mèo giúp làm giảm nguy cơ lây truyền bệnh Dại trong cộng đồng.
Rửa vết thương đúng cách giúp giảm thiểu lượng virus xâm nhập.
Hãy đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Chủ động thông báo cho chính quyền địa phương khi phát hiện động vật nghi mắc bệnh Dại.

Hãy cùng hành động ngay hôm nay để bảo vệ bản thân, gia đình và hướng tới một Việt Nam không còn ai tử vong vì bệnh Dại!