NGÀY THẾ GIỚI PHÒNG CHỐNG VIÊM PHỔI 12/11

Ngày 12/11 hằng năm là Ngày Thế giới Phòng chống Viêm phổi (World Pneumonia Day), dịp để cộng đồng cùng nhìn nhận về gánh nặng của căn bệnh, nâng cao ý thức phòng ngừa và quan tâm hơn đến việc tiếp cận chẩn đoán, điều trị kịp thời. Năm 2026, chiến dịch toàn cầu do Every Breath Counts Coalition thúc đẩy mang chủ đề “A New Era of Pneumonia Control” (Một kỷ nguyên mới trong kiểm soát bệnh viêm phổi), ghi nhận những tiến bộ trong vắc xin, công cụ chẩn đoán và phương pháp điều trị. [5]

Thông điệp này càng có ý nghĩa trong bối cảnh dân số đang có xu hướng già hóa, đô thị hóa nhanh và ô nhiễm không khí ngày càng gia tăng, các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp đang trở thành gánh nặng sức khỏe cộng đồng đáng lo ngại. Viêm phổi có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, cướp đi sinh mạng của hàng triệu người mỗi năm và đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường phòng ngừa, phát hiện và điều trị bệnh kịp thời.

Ảnh: Hưởng ứng ngày Ngày Thế giới Phòng chống Viêm phổi (World Pneumonia Day) 2026

1. Gánh nặng bệnh viêm phổi trên toàn thế giới

Viêm phổi là một trong những bệnh truyền nhiễm gây gánh nặng tử vong lớn trên toàn cầu, với khoảng 2,5 triệu ca tử vong được ghi nhận trong năm 2023. Bệnh có thể gây khó thở và đau khi hô hấp. Trẻ em dưới 5 tuổi và người cao tuổi là những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề, với lần lượt khoảng 610.000 và hơn 1 triệu ca tử vong mỗi năm. [5]

Trẻ em sống ở những khu vực có tỷ lệ tiêm chủng thấp và suy dinh dưỡng, cũng như sống trong những gia đình sử dụng nhiên liệu gây ô nhiễm để nấu ăn và sưởi ấm, đặc biệt dễ bị tổn thương 60% số ca tử vong do viêm phổi ở trẻ em là do suy dinh dưỡng. Hơn một phần tư số ca tử vong do viêm phổi ở người lớn trên 70 tuổi là do ô nhiễm không khí và hút thuốc. [5]

Trong số các tác nhân gây bệnh, phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là một trong những nguyên nhân đáng chú ý, gây khoảng 674.000 ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, bao gồm 211.000 trẻ em dưới 5 tuổi trong năm 2025. Phế cầu khuẩn cũng liên quan đến khoảng 16% tổng số ca tử vong do tình trạng kháng kháng sinh (AMR) trên thế giới. [4, 5, 6]

2. Triệu chứng và nguyên nhân gây viêm phổi

Triệu chứng viêm phổi có thể khác nhau tùy theo độ tuổi, tác nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng. Một số biểu hiện thường gặp gồm:

Đau ngực khi thở hoặc ho
Tình trạng tâm thần thay đổi (lú lẫn)
Ho
Mệt mỏi (cảm thấy kiệt sức)
Sốt hoặc ớn lạnh
Buồn nôn, nôn mửa hoặc tiêu chảy
Hụt hơi [1]

Ở trẻ dưới 5 tuổi, những dấu hiệu như ho hoặc khó thở kèm thở nhanh, lõm lồng ngực khi hít vào cần được chú ý. Trẻ có biểu hiện khó thở rõ rệt, co giật hay li bì cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để đánh giá và xử trí.

Viêm phổi có thể từ nhiều nguyên nhân gây ra, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và ký sinh trùng. Trong đó, vi khuẩn và virus là những tác nhân thường gặp hơn; nấm và ký sinh trùng ít phổ biến hơn [1].

Đặc biệt nhiễm trùng do một số vi khuẩn có thể gây viêm phổi như:

Streptococcus pneumoniae (phế cầu khuẩn): Một trong những tác nhân vi khuẩn thường gặp gây viêm phổi.
Mycoplasma pneumoniae: Có thể gây viêm phổi mắc phải trong cộng đồng.
Haemophilus influenzae, Chlamydia pneumoniae và Legionella: Cũng là những tác nhân có thể gây bệnh.

3. Chủ động phòng ngừa viêm phổi bằng vắc xin

Tiêm chủng là một trong những biện pháp hiệu quả giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng có thể gây viêm phổi. Theo CDC, một số loại vắc xin và biện pháp tạo miễn dịch có thể giúp phòng ngừa những tác nhân liên quan đến bệnh, bao gồm:

Vắc xin phế cầu: Giúp phòng ngừa các bệnh do vi khuẩn Streptococcus pneumoniae gây ra.
Vắc xin cúm: Giúp phòng ngừa bệnh cúm và những biến chứng liên quan.
Vắc xin sởi và ho gà: Giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng có thể dẫn đến biến chứng viêm phổi.
Vắc xin Hib: Phòng bệnh do vi khuẩn Haemophilus influenzae type b.
Vắc xin COVID-19: Giúp phòng ngừa bệnh do SARS-CoV-2. [3]

Mỗi loại vắc xin có đối tượng sử dụng, chỉ định và lịch tiêm riêng. Vì vậy, người dân nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Cần lưu ý rằng không có một loại vắc xin nào phòng ngừa được tất cả các nguyên nhân gây viêm phổi. Tiêm chủng đầy đủ giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm trùng và biến chứng liên quan, nhưng vẫn cần kết hợp với các biện pháp bảo vệ sức khỏe khác.

4. Duy trì lối sống lành mạnh giúp bảo vệ sức khỏe hô hấp

Bên cạnh tiêm chủng, những thói quen đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày cũng góp phần hạn chế nguy cơ mắc và lây lan các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp:

Hạn chế tiếp xúc với người bệnh; Khi có triệu chứng nhiễm bệnh, nên nghỉ ngơi và hạn chế tiếp xúc gần với người khác để giảm nguy cơ lây lan.
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với các bề mặt ở nơi công cộng.
Giữ vệ sinh môi trường sạch sẽ và khử khuẩn các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.
Che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, sử dụng khăn giấy hoặc khuỷu tay, tay áo để hạn chế phát tán giọt bắn.
Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc và chủ động bỏ thuốc lá để bảo vệ hệ hô hấp.
Tuân thủ hướng dẫn điều trị và theo dõi sức khỏe định kỳ, nhất là khi mắc các bệnh như hen suyễn hoặc bệnh phổi mạn tính. [3]

Đối với trẻ nhỏ, WHO cũng khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời, bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ và cải thiện chất lượng không khí trong môi trường sống để giảm nguy cơ viêm phổi [7].

Viêm phổi có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng nguy cơ mắc bệnh và biến chứng có thể được giảm thiểu bằng những biện pháp phù hợp. Tiêm chủng đầy đủ, duy trì thói quen vệ sinh, tránh khói thuốc và chăm sóc tốt sức khỏe hằng ngày đều có vai trò quan trọng trong phòng bệnh.

Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống Viêm phổi 12/11, mỗi người hãy chủ động tìm hiểu thông tin và thực hiện các biện pháp dự phòng phù hợp để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng. Trong đó, tiêm vắc xin phế cầu là một trong những biện pháp giúp phòng ngừa bệnh phế cầu xâm lấn và viêm phổi do Streptococcus pneumoniae có trong vắc xin. NAVIVA Group hiện phân phối hai vắc xin phế cầu Prevenar 13 và Prevenar 20 từ nhà sản xuất Pfizer, góp phần đưa các giải pháp dự phòng bệnh do phế cầu khuẩn đến gần hơn với các cơ sở y tế và người dân Việt Nam.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] CDC. About pneumonia. 2026

[2] CDC. Risk factors for pneumonia. 2026

[3] CDC. Pneumonia prevention and control. 2026

[4] Cilloniz, C., et al. (2024). World pneumonia day 2024: Fighting pneumonia and antimicrobial resistance. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 210(11), 1283-1285.

[5] Every Breath Counts Coalition. World Pneumonia Day. 2026

[6] Greenslade, L. Historic milestone: 71% of world’s children protected against pneumococcal disease. Every Breath Counts Coalition. 2026

[7] WHO. Pneumonia in children. 2022