Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và CDC Hoa Kỳ, tiêm chủng đúng thời điểm không chỉ bảo vệ trẻ khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm mà còn tối ưu hóa đáp ứng miễn dịch theo từng giai đoạn phát triển. Với danh mục vắc xin đa dạng, làm sao để bố mẹ không bỏ lỡ “thời điểm vàng” của con?
Dưới đây là tổng hợp lịch tiêm của 5 vắc xin quan trọng: Viêm gan B, Cúm, Viêm não Nhật Bản, Sởi – Quai bị – Rubella và Thủy đậu mà các phụ huynh nên biết để chủ động bảo vệ con yêu trọn vẹn từ những năm đầu đời.
1. Vắc xin viêm gan B
Viêm gan B (HBV) là bệnh nhiễm trùng gan do virus lây qua máu hoặc dịch cơ thể, dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan. Nguy cơ nhiễm HBV mạn tính thay đổi tùy theo độ tuổi khi nhiễm bệnh và cao nhất ở trẻ nhỏ. Khoảng 90% trẻ sơ sinh nhiễm HBV và 30% trẻ em từ 1-5 tuổi nhiễm HBV sẽ phát triển thành nhiễm HBV mạn tính. [1]
Lịch tiêm vắc xin viêm gan B cơ bản 3 mũi:
- Mũi 1: từ 2 tháng tuổi
- Mũi 2: 1-2 tháng sau mũi 1
- Mũi 3: 1-6 tháng sau mũi 1
Người mắc viêm gan B vẫn có thể lây nhiễm HBV cho người khác ngay cả khi không có triệu chứng lâm sàng. Cách phòng bệnh tốt nhất là hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm trong liệu trình vắc xin để cơ thể tạo miễn dịch tối ưu. [2]
2. Vắc xin cúm cần tiêm nhắc lại hằng năm
Cúm là bệnh hô hấp do virus gây ra. Bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nặng ở trẻ nhỏ như viêm phổi hoặc viêm tai giữa, trong đó trẻ dưới 5 tuổi thuộc nhóm có nguy cơ cao [4]. Việc tiêm vắc xin cúm mùa cho trẻ có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp phòng ngừa cúm và giảm nguy cơ nhập viện hoặc tử vong do cúm nếu mắc bệnh.
Lịch tiêm vắc xin cúm:
- Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi lần đầu tiêm cúm cần tiêm 2 mũi cách nhau tối thiểu 4 tuần. Sau đó tiêm nhắc 1 mũi mỗi năm.
- Trẻ từ 9 tuổi trở lên (và người lớn) nếu lần đầu tiêm cúm chỉ cần tiêm 1 mũi, sau đó tiêm nhắc 1 mũi mỗi năm. [3]
Trẻ từ 9 tuổi trở lên nên được tiêm phòng cúm mỗi mùa, thời điểm thích hợp vào tháng 9 và tháng 10 để tiêm phòng để có sự bảo vệ tốt nhất chống lại bệnh cúm [4].
3. Vắc xin viêm não Nhật Bản
Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm trùng não do virus lây truyền sang người qua vết cắn của muỗi nhiễm bệnh, chủ yếu là muỗi thuộc loài Culex, phổ biến ở châu Á và một phần Tây Thái Bình Dương. Đây là căn bệnh có thể để lại hậu quả nghiêm trọng, khoảng 20-30% người phát bệnh tử vong, 30-50% người sống sót gặp di chứng thần kinh kéo dài và bệnh hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu [5].
Lịch tiêm đối với vắc xin JEVAX:
- Mũi 1: Từ 12 tháng trở lên
- Mũi 2: Sau mũi tiêm thứ nhất 1-2 tuần
- Mũi 3: Sau mũi thứ nhất 1 năm
- Mũi nhắc lại: 3 năm nhắc lại một lần để duy trì khả năng miễn dịch [3]
Dịch bệnh viêm não Nhật Bản có thể diễn ra quanh năm, mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 10, đặc biệt là miền Bắc Việt Nam. Nên tiêm nhắc lại 3 năm một liều để duy trì khả năng miễn dịch, còn ở những vùng lưu hành dịch 1 năm tiêm nhắc lại một lần. [6]
4. Vắc xin phòng sởi, quai bị và rubella (MMR)
Sởi, quai bị và rubella, đều là bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm não, viêm phổi, hoặc điếc. Trong đó, Sởi là bệnh dễ lây nhất trong ba bệnh, cứ khoảng 1.000 trẻ mắc sởi có 1 trẻ bị viêm não [7]. Rubella có thể gây dị tật thai nhi nếu phụ nữ nhiễm bệnh trong thai kỳ. Quai bị ngoài gây sưng tuyến mang tai còn có thể gây viêm tinh hoàn, đặc biệt ở nam giới sau tuổi dậy thì, dẫn đến teo tinh hoàn hoặc giảm khả năng sinh sản. [8]
Lịch tiêm cơ bản đối với trẻ đã tiêm sởi đơn trước đó:
- Mũi 1: Từ 12 tháng
- Mũi 2: Từ 4-6 tuổi (cách nhau tối thiểu 4 tuần) [9]
Không chỉ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người lớn cũng nên tiêm đủ liều vắc xin MMR. Việc tiêm phòng vắc xin MMR đặc biệt quan trọng đối với các chuyên gia chăm sóc sức khỏe, du khách quốc tế và một số nhóm đối tượng cụ thể khác.
5. Vắc xin thủy đậu
Thủy đậu là bệnh do virus varicella-zoster gây ra, lây qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với nốt phỏng nước. Khả năng lây bệnh cho người chưa có miễn dịch có thể lên đến 90% khi tiếp xúc gần [10]. Vì vậy, khi một trường hợp thủy đậu xuất hiện trong môi trường có nhiều trẻ nhỏ, nguy cơ lây lan là điều phụ huynh cần đặc biệt lưu ý.
Lịch tiêm vắc xin Thủy đậu gồm 2 mũi:
- Mũi 1: từ 12 tháng tuổi
- Mũi 2: 3 tháng sau mũi 1 (cách nhau tối thiểu 4 tuần) [9]
Cách tốt nhất để phòng ngừa bệnh thủy đậu là tiêm vắc xin thủy đậu. Tất cả mọi người bao gồm trẻ em, thanh thiếu niên và người lớn nên tiêm 2 liều vắc xin thủy đậu nếu chưa từng mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa từng được tiêm phòng [10].
Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp đạt hiệu quả tối ưu
Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là một trong những biện pháp phòng bệnh an toàn và hiệu quả, giúp chủ động bảo vệ trẻ và gia đình trước những căn bệnh nguy hiểm có thể phòng ngừa được.
Ảnh: Lịch tiêm chủng cho trẻ em
Lịch tiêm nêu trên áp dụng cho trẻ tiêm đúng hẹn từ mũi đầu. Trên thực tế, lịch tiêm có thể thay đổi tùy độ tuổi bắt đầu và số liều trẻ đã tiêm trước đó, với khoảng cách tối thiểu giữa các liều khác với lịch tiêm cơ bản. Vì vậy, cha mẹ nên mang theo sổ hoặc phiếu tiêm chủng của trẻ mỗi khi đến cơ sở y tế, để nhân viên y tế tư vấn lịch tiêm phù hợp cho trẻ.
Nguồn tham khảo:
[1] CDC, Hepatitis B, 2025.
[2] CDC, Hepatitis B Basics, 2025.
[3] Hội YHDP, Lịch tiêm chủng Vắc xin, 2025.
[4] CDC, Flu and Children, 2025.
[5] CDC, Symptoms of Japanese Encephalitis, 2026.
[6] CDC, Japanese Encephalitis, 2026.
[7] CDC, Measles Symptoms and Complications, 2026.
[8] CDC, Measles, Mumps, Rubella (MMR) Vaccine Safety, 2024.
[9] Hội YHDP, “Khuyến cáo lịch tiêm chủng cho mọi lứa tuổi ở Việt Nam”, 2026.
